[BÀI 15] KEO BẢO QUẢN BẢN KẼM (GUM SOLUTION) – "MẶT NẠ DƯỠNG KHÓA ẨM" BẢO VỆ BẢN KẼM KHỎI RỈ SÉT

Chào mừng bạn đến với bài học thứ 15 trong chuỗi kiến thức nhập môn ngành in Offset!

Hôm qua chúng ta đã biết cách dùng sữa rửa bản kẽm để tẩy sạch các vết mực khô bết cứng đầu. Nhưng sau khi rửa sạch sẽ, nếu bài in tạm dừng qua đêm hoặc lưu kho để tháng sau tái bản thì sao? Lúc này, nếu để bản kẽm trơ trọi ngoài không khí, nó sẽ bị hỏng ngay lập tức. "Chiếc áo giáp" cứu tinh trong trường hợp này chính là Keo bảo quản bản kẽm (Gum Solution / Gôm bọc kẽm).

1. Keo bảo quản bản kẽm là gì? (Ví dụ đời thường dễ hiểu)

Hãy tưởng tượng bạn vừa gọt vỏ một quả táo:

• Nếu bạn để quả táo vừa gọt trên đĩa ngoài không khí chừng 15 phút, mặt quả táo sẽ bị oxy hóa, chuyển sang màu thâm xì và khô héo.

• Nhưng nếu bạn ngâm nó ngay vào một bát nước muối loãng hoặc bọc kín bằng màng bọc thực phẩm, mặt táo sẽ giữ nguyên độ tươi rói, không hề bị thâm.

Keo bảo quản bản kẽm chính là lớp màng bọc thực phẩm đó. Bản kẽm nhôm sau khi rửa sạch phần trắng rất háo khí. Nếu tiếp xúc trực tiếp với oxy và độ ẩm trong không khí, lớp nhôm sẽ bị oxy hóa bề mặt (rỉ sét vi mô). Khi lắp lên máy chạy lại, các chỗ bị oxy hóa sẽ mất tính ưa nước và bắt mực đen thui. Dung dịch keo gôm quét lên sẽ tạo thành một lớp màng kẹp mỏng, cách ly hoàn toàn mặt kẽm khỏi không khí.

2. Nhận biết và hai cách dùng gôm phổ biến

Keo bảo quản bản kẽm thường có màu vàng nhạt hoặc nâu cánh gián (thành phần từ gôm tự nhiên như Gum Arabic hoặc polymer tổng hợp), sệt nhẹ và tan hoàn toàn trong nước:

• Bảo quản ngắn hạn (Nghỉ trưa, nghỉ giao ca):

o Dùng miếng mút thấm gôm loãng quét đều một lớp mỏng lên mặt bản kẽm trên máy in.

o Khi vào ca chạy lại, chỉ cần xịt nước máng hoặc dùng giẻ ướt lau nhẹ là lớp gôm tan biến, in được ngay.

• Bảo quản dài hạn (Lưu kho chờ tái bản):

o Tháo kẽm ra khỏi máy, rửa sạch mực bằng nước rửa lô/sữa rửa bản.

o Thoa đều một lớp keo gôm nguyên chất lên toàn bộ bề mặt, dùng khăn khô miết nhẹ cho lớp gôm dàn mỏng đều và để khô ráo trước khi kẹp vào giá treo.

3. Lỗi kinh điển của người mới: Gôm quá dày làm "mù chữ" & Lau gôm sót làm "cháy kẽm"

• Hiện tượng 1: Lớp gôm quá dày bị khô cứng $\rightarrow$ Bản kẽm bị "mù chữ" (Blind Plate)

o Tình trạng: Bản kẽm lưu kho lấy ra in lại, vùng chữ/hình ảnh không chịu bắt mực, in ra giấy trắng bóc hoặc lợt lạt như hết mực.

o Nguyên nhân: Khi bôi gôm cất kho, thợ quét lớp keo quá dày mà không dùng giẻ khô miết mỏng. Lớp gôm khô quánh lại bám chết vào phần hình ảnh, nước máng không thể rửa trôi và mực không chạm vào được lớp thuốc kẽm.

o Cách khắc phục: Dùng nước ấm hoặc sữa rửa bản kẽm thoa nhẹ để hòa tan lớp keo gôm bị chai cứng, sau đó chà mực lại cho bắt màu đều rồi mới chạy in.

• Hiện tượng 2: Oxy hóa lốm đốm (Hiện tượng kẽm bị "ăn rỉ")

o Tình trạng: Lấy bản kẽm cũ ra chạy lại thấy nền trắng bị nổi các đốm mực li ti như hạt tiêu, lau thế nào cũng không hết dơ.

o Nguyên nhân: Lúc quét gôm thao tác ẩu, để sót các vệt trống không phủ keo, hoặc lớp gôm quá loãng bị chảy dồn về một góc khiến phần nhôm bị không khí tấn công.

o Cách khắc phục: Vết oxy hóa nặng thường không thể phục hồi bằng hóa chất thông thường, bắt buộc phải xuất lại bản kẽm mới. Vì vậy khâu quét gôm lưu kho phải làm thật kỹ và đều tay.

4. Checklist bỏ túi cho người mới

1. Gôm là áo giáp chống oxy hóa: Ngăn không khí làm thâm kim, rỉ sét phần nhôm trần của bản kẽm khi máy tạm dừng.

2. Quy tắc bôi gôm chuẩn: "Phủ đều và miết mỏng": Luôn dùng khăn sạch khô miết nhẹ sau khi quét gôm, tuyệt đối không để gôm đọng thành vũng dày.

3. Tan nhanh trong nước: Gôm chuẩn chỉ cần lau qua nước sạch là trôi hết, không để lại màng nhờn cản trở mực in.